Bon na audyt energetyczny i zmiany w programie Czyste Powietrze 2026

Skąd wzięły się zmiany w Czystym Powietrzu?

Pod koniec listopada 2024 roku Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) niespodziewanie wstrzymał nabór wniosków. Przyczyną były wykryte nieprawidłowości – na rynku działało zbyt wiele nierzetelnych firm, które pobierały zaliczki od beneficjentów, nie realizując umówionych prac. Program cieszył się dużą popularnością, ale sposób jego funkcjonowania wymagał gruntownej korekty.

Po czteromiesięcznej przerwie i intensywnych konsultacjach, 31 marca 2025 roku program został wznowiony w nowej odsłonie. Zmiany były głębokie – nowe zasady dotknęły większości zapisów regulaminu i warunków ogólnych.

Najważniejsze zmiany z marca 2025 roku

Reforma przyniosła kilka kluczowych nowości, które obowiązują do dziś:

• Audyt energetyczny przed startem – od marca 2025 roku każdy wnioskodawca musi przeprowadzić audyt energetyczny zanim złoży wniosek o dofinansowanie i zanim zacznie jakiekolwiek prace. To nie jest formalność – audyt wyznacza zakres inwestycji i warunki, które trzeba spełnić, żeby otrzymać dotację.
• Świadectwo energetyczne po zakończeniu prac – po wykonaniu termomodernizacji obowiązkowe jest przedstawienie świadectwa charakterystyki energetycznej budynku, które potwierdza faktyczną poprawę efektywności energetycznej. Bez tego dokumentu nie można rozliczyć dofinansowania.
• Dotacja tylko na jeden dom – wprowadzono zasadę, że dofinansowanie można otrzymać wyłącznie na jeden budynek. Wnioskodawca musi przy tym wykazać prawo własności lub współwłasności nieruchomości przez co najmniej trzy lata (z wyjątkiem nabycia w drodze dziedziczenia).
• Wyższe progi dochodowe – podniesiono limity dochodów kwalifikujące do poziomu podwyższonego i najwyższego wsparcia, dzięki czemu większa liczba gospodarstw domowych może ubiegać się o wyższe dotacje.
• Limity kosztów kwalifikowanych – ustalono maksymalne kwoty dla poszczególnych elementów inwestycji, co ma ograniczyć przypadki zawyżania kosztów.
• Obowiązkowy operator przy prefinansowaniu – w określonych przypadkach, m.in. przy prefinansowaniu i dla beneficjentów najwyższego poziomu, wymagane jest korzystanie z bezpłatnych usług operatora programu.

Czym jest bon na audyt energetyczny?

Jedną z największych barier wejścia do nowego Czystego Powietrza okazał się... sam audyt energetyczny. Choć jego koszt podlega refundacji w ramach programu, właściciel domu musi najpierw zapłacić za audyt z własnej kieszeni – a dopiero po akceptacji wniosku i rozliczeniu inwestycji odzyskuje pieniądze. Na rozpatrzenie wniosków czeka się coraz dłużej, więc ta bariera finansowa skutecznie zniechęca część osób do przystąpienia do programu.

Odpowiedzią na ten problem ma być bon na audyt energetyczny – nowy mechanizm zapowiedziany przez prezes NFOŚiGW Dorotę Zawadzką-Stępniak. Bon ma umożliwić przeprowadzenie i opłacenie audytu przed złożeniem wniosku i bez angażowania własnych środków finansowych.

Kiedy bon na audyt wejdzie w życie?

Bon na audyt energetyczny był pierwotnie planowany na I kwartał 2026 roku. Jak to bywa z reformami dużych programów, termin mógł ulec przesunięciu – na moment publikacji tego artykułu bon nie został jeszcze oficjalnie uruchomiony. Warto śledzić komunikaty NFOŚiGW i stronę programu czystepowietrze.gov.pl, gdzie pojawią się aktualne informacje o dostępności bonu i procedurze jego uzyskania.

Lista sprawdzonych wykonawców – II kwartał 2026

Drugą ważną nowością zapowiadaną na 2026 rok jest ogólnodostępna lista sprawdzonych wykonawców inwestycji termomodernizacyjnych. Jej uruchomienie planowane jest na II kwartał 2026 roku.

Lista ma mieć charakter rekomendacyjny, nie obowiązkowy – korzystanie z niej nie wpłynie na wysokość dofinansowania, ale pozwoli wybrać firmę z udokumentowanym doświadczeniem. Kryteria wpisu mają opierać się na obiektywnych wskaźnikach: liczbie zrealizowanych inwestycji, poprawności rozliczeń i doświadczeniu rynkowym. Projekt powstaje przy współpracy NFOŚiGW, Instytutu Ochrony Środowiska i Ministerstwa Klimatu, z wsparciem Banku Światowego.

Jak audyt energetyczny wpływa na wysokość dofinansowania?

Audyt energetyczny w nowym Czystym Powietrzu to coś więcej niż tylko formalny wymóg. Wyniki audytu bezpośrednio wpływają na zakres i wysokość dofinansowania, jakie możesz uzyskać. Dokument ten:

• określa aktualny stan energetyczny budynku (wskaźnik EP – zapotrzebowanie na energię pierwotną),
• wskazuje konkretne prace modernizacyjne, które przyniosą największą poprawę efektywności,
• wyznacza docelowy poziom energochłonności budynku po termomodernizacji,
• stanowi podstawę do obliczenia maksymalnych kosztów kwalifikowanych inwestycji.

Źle wykonany audyt może oznaczać, że zaplanowane prace nie spełnią wymogów programu – a wtedy dofinansowanie przepadnie mimo poniesionych kosztów. Dlatego wybór rzetelnego audytora jest kluczowy.

Co się zmienia na liście ZUM?

Lista ZUM (Zielonych Urządzeń i Materiałów) to wykaz urządzeń grzewczych i materiałów dopuszczonych do dofinansowania w ramach programu. Od połowy grudnia 2025 roku obowiązuje nowy regulamin Listy ZUM, który wprowadza bardziej przejrzyste zasady: jasny podział ról między zespołami ją obsługującymi oraz bardziej transparentne procedury decyzji o wpisie, zawieszeniu i wykreśleniu produktów.

W grudniu 2025 zawieszono ponad 1300 urządzeń grzewczych na liście ZUM (w tym ponad 800 kotłów na pellet) z powodu braków formalnych związanych z bazą EPREL. Jeśli planujesz wymianę źródła ciepła, przed zakupem urządzenia sprawdź, czy widnieje ono aktualnie na liście ZUM – tylko wtedy jego koszt będzie kosztem kwalifikowanym do dofinansowania.

Jak przygotować się do Czystego Powietrza w 2026 roku?

Niezależnie od tego, czy bon na audyt zostanie uruchomiony zgodnie z planem, czy z opóźnieniem, droga do dofinansowania zaczyna się zawsze tak samo – od audytu energetycznego. Oto praktyczne kroki:

1. Zamów audyt energetyczny u certyfikowanego audytora wpisanego do rejestru Ministerstwa Rozwoju i Technologii. Audyt musi być wykonany przed złożeniem wniosku.
2. Sprawdź dostępność bonu na audyt w swojej gminie – jeśli bon zostanie uruchomiony, to właśnie przez urzędy gmin będzie realizowany.
3. Na podstawie audytu złóż wniosek o dofinansowanie w WFOŚiGW lub przez portal czystepowietrze.gov.pl. Dołącz audyt jako załącznik.
4. Zrealizuj prace zgodnie z zakresem wskazanym w audycie i korzystając z urządzeń z listy ZUM.
5. Zamów świadectwo charakterystyki energetycznej po zakończeniu modernizacji – bez niego nie rozliczysz dofinansowania.